Dlaczego grzyby nie są roślinami? 7 najważniejszych różnic
Na pierwszy rzut oka grzyby mogą przypominać rośliny. Nie przemieszczają się, często rosną w podłożu, a ich organizmy mogą być związane z ziemią lub innym materiałem. Przez wiele lat właśnie dlatego klasyfikowano je razem z roślinami.
Dziś wiemy jednak, że grzyby stanowią odrębną grupę organizmów i pod wieloma względami różnią się od roślin. Co więcej, pod względem ewolucyjnym są bliżej spokrewnione ze zwierzętami niż z roślinami.
Skąd więc bierze się podobieństwo? I jakie są najważniejsze różnice między grzybami a roślinami?
1. Grzyby i rośliny należą do różnych grup organizmów
Najważniejsza różnica pojawia się już na poziomie klasyfikacji biologicznej.
Grzyby tworzą własne królestwo — Fungi. Rośliny należą natomiast do królestwa roślin — Plantae.
Oznacza to, że grzyby nie są „dziwnymi roślinami” ani ich szczególną odmianą. Są odrębną linią ewolucyjną.
Co ciekawe, współczesne dane molekularne pokazują, że grzyby są ewolucyjnie bliżej spokrewnione ze zwierzętami niż z roślinami. Nie oznacza to oczywiście, że grzyb jest zwierzęciem. Oznacza jedynie, że wspólny przodek grzybów i zwierząt był bliższy ich wspólnej linii niż linii prowadzącej do roślin.
To jeden z powodów, dla których współczesna mykologia tak mocno różni się od dawnych sposobów postrzegania grzybów.
2. Grzyby nie przeprowadzają fotosyntezy
To prawdopodobnie najbardziej intuicyjna różnica.
Rośliny wykorzystują fotosyntezę, dzięki której mogą produkować związki organiczne z wykorzystaniem energii światła. Do tego potrzebują między innymi chlorofilu oraz odpowiednich struktur komórkowych — chloroplastów.
Grzyby nie mają chloroplastów ani chlorofilu i nie przeprowadzają fotosyntezy. Są organizmami heterotroficznymi, co oznacza, że muszą pozyskiwać związki organiczne z otoczenia.
Nie oznacza to jednak, że grzyby po prostu „jedzą” tak jak zwierzęta.
Ich sposób odżywiania jest wyjątkowy.
3. Grzyby trawią pokarm na zewnątrz, a następnie go wchłaniają
Rośliny samodzielnie syntetyzują wiele potrzebnych im związków organicznych w procesie fotosyntezy.
Grzyby działają inaczej.
Ich strzępki mogą wydzielać do otoczenia enzymy, które rozkładają złożone związki organiczne na prostsze cząsteczki. Następnie produkty tego rozkładu są wchłaniane przez powierzchnię strzępek.
To jeden z powodów, dla których ogromne znaczenie ma u nich rozbudowana sieć strzępek tworząca grzybnię.
Im większa powierzchnia kontaktu z otoczeniem, tym większa powierzchnia, przez którą mogą być pobierane dostępne związki.
Więcej o tym, czym dokładnie jest grzybnia, przeczytasz w artykule:
Grzyby są więc bardziej „wchłaniające” niż „zjadające”
To bardzo dobre uproszczenie, jeśli chcemy zapamiętać zasadę:
roślina produkuje związki organiczne dzięki fotosyntezie, a grzyb rozkłada związki znajdujące się w środowisku i następnie je absorbuje.
4. Ściana komórkowa grzybów jest zbudowana inaczej niż u roślin
Zarówno komórki roślinne, jak i grzybowe mają ściany komórkowe. Na tym podobieństwo się jednak kończy.
U roślin jednym z najważniejszych składników ściany komórkowej jest celuloza.
U grzybów znaczącym składnikiem ściany komórkowej jest natomiast chityna, wraz z innymi polisacharydami, między innymi glukanami.
Chityna może kojarzyć się przede wszystkim ze zwierzętami, ponieważ występuje również w zewnętrznych strukturach stawonogów, takich jak owady.
Nie oznacza to, że grzyby mają „owadzią” budowę. Jest to po prostu przykład związku chemicznego występującego w różnych grupach organizmów.
Celuloza kontra chityna
W dużym uproszczeniu:
| Cecha | Rośliny | Grzyby |
| Główny charakterystyczny składnik ściany komórkowej | celuloza | chityna i glukany |
| Chloroplasty | obecne u komórek fotosyntetyzujących | brak |
| Chlorofil | obecny u roślin fotosyntetyzujących | brak |
To jedna z najważniejszych różnic na poziomie komórkowym.
5. Grzyby magazynują energię inaczej niż rośliny
Kolejna różnica może być zaskakująca.
Rośliny magazynują węglowodany między innymi w postaci skrobi.
U grzybów głównym polisacharydem zapasowym jest glikogen — ten sam rodzaj związku, który pełni funkcję materiału zapasowego również u zwierząt.
To kolejny przykład cechy, która pokazuje, że podobieństwo grzybów do roślin jest przede wszystkim powierzchowne.
Obie grupy są oczywiście bardzo różnorodne, a ich fizjologia jest znacznie bardziej złożona niż pojedyncze różnice dotyczące substancji zapasowych. Jednak zestawienie:
rośliny → skrobia
grzyby → glikogen
jest dobrym sposobem na zapamiętanie jednej z podstawowych różnic biologicznych.
6. Ciało grzyba nie jest zbudowane z korzeni, łodygi i liści
Kiedy patrzymy na roślinę, łatwo możemy wyróżnić jej podstawowe części: korzenie, łodygę, liście, a u niektórych gatunków także kwiaty czy owoce.
U grzybów sytuacja wygląda zupełnie inaczej.
Wiele grzybów tworzy sieć cienkich, rozgałęzionych struktur nazywanych strzępkami. Ich rozbudowana sieć tworzy grzybnię, czyli mycelium.
Strzępki mogą być bardzo cienkie i mikroskopijne, dlatego często nie widzimy ich pojedynczo. Dopiero ich duża liczba tworzy charakterystyczną sieć.
To właśnie dlatego grzybnia może na pierwszy rzut oka przypominać korzenie.
Ale grzybnia nie jest systemem korzeniowym.
Korzeń jest organem rośliny. Grzybnia jest natomiast częścią organizmu grzyba zbudowaną ze strzępek.
Więcej o tej różnicy przeczytasz tutaj:
[Strzępki grzybni — czym są i jak wyglądają?]
oraz:
[Grzybnia a owocnik — czym się różnią?]
A czym w takim razie jest grzyb?
To, co potocznie nazywamy „grzybem”, często jest tylko widoczną częścią całego organizmu.
U wielu gatunków charakterystyczny kapelusz i trzon tworzą owocnik, czyli strukturę związaną z rozmnażaniem i produkcją lub uwalnianiem zarodników.
Sam organizm grzyba może być znacznie bardziej rozbudowany i pozostawać niewidoczny gołym okiem.
7. Grzyby i rośliny mają inne strategie rozmnażania
Grzyby i rośliny mogą rozmnażać się na wiele różnych sposobów, dlatego nie można sprowadzić tej różnicy do prostego „rośliny mają nasiona, a grzyby zarodniki”.
To byłoby zbyt dużym uproszczeniem.
W świecie roślin występują zarówno gatunki nasienne, jak i rośliny rozmnażające się za pomocą zarodników, na przykład paprocie czy mchy.
U grzybów natomiast zarodniki są bardzo ważnym elementem cyklu życiowego wielu gatunków. Mogą powstawać zarówno w procesach bezpłciowych, jak i płciowych, zależnie od grupy grzybów i konkretnego cyklu życiowego.
Zarodniki umożliwiają grzybom rozprzestrzenianie się i kolonizowanie nowych środowisk.
Jeśli chcesz lepiej zrozumieć tę część biologii grzybów, warto przeczytać:
[Zarodniki grzybów — czym są i dlaczego są tak ważne?]
Dlaczego więc grzyby tak bardzo przypominają rośliny?
To bardzo dobre pytanie.
Skoro grzyby są tak różne od roślin, dlaczego przez tak długi czas je z nimi utożsamiano?
Powodów jest kilka.
Grzyby są zazwyczaj nieruchome. Nie przemieszczają się jak zwierzęta, często rosną w podłożu i mogą tworzyć struktury przypominające korzenie. Niektóre z nich tworzą również duże, widoczne owocniki, które wizualnie kojarzą się z roślinami.
Dopiero rozwój nowoczesnej biologii komórki, genetyki i biologii molekularnej pozwolił dokładniej określić ich miejsce w świecie organizmów.
Dziś wiemy, że podobieństwo wyglądu nie oznacza bliskiego pokrewieństwa.
Grzyby są bliżej zwierząt niż roślin — ale to nadal grzyby
To jedno z najczęściej powtarzanych zdań dotyczących biologii grzybów i warto je właściwie rozumieć.
Grzyby i zwierzęta mają wspólnego przodka, którego nie dzielą z roślinami w takim samym stopniu. Współczesne analizy molekularne potwierdzają ich bliższe pokrewieństwo ewolucyjne.
Jednocześnie grzyby mają cały zestaw własnych, charakterystycznych cech:
- tworzą odrębne królestwo organizmów,
- nie przeprowadzają fotosyntezy,
- odżywiają się heterotroficznie,
- pobierają związki po ich zewnętrznym rozkładzie,
- mają ściany komórkowe zawierające chitynę,
- magazynują glikogen,
- często tworzą grzybnię zbudowaną ze strzępek,
- wytwarzają zarodniki w różnych etapach cyklu życiowego.
Dlatego najtrafniej powiedzieć po prostu:
grzyby są grzybami.
Nie są ani roślinami, ani zwierzętami — stanowią własną, niezwykle różnorodną grupę organizmów.
7 różnic między grzybami a roślinami — w skrócie
| Cecha | Grzyby | Rośliny |
| Klasyfikacja | królestwo Fungi | królestwo Plantae |
| Fotosynteza | brak | typowa dla roślin fotosyntetyzujących |
| Chloroplasty | brak | obecne u komórek fotosyntetyzujących |
| Odżywianie | heterotroficzne, absorpcyjne | głównie autotroficzne dzięki fotosyntezie |
| Ściana komórkowa | m.in. chityna i glukany | przede wszystkim celuloza |
| Materiał zapasowy | glikogen | skrobia |
| Budowa organizmu | często strzępki i grzybnia | m.in. korzenie, łodygi i liście |
| Rozmnażanie | często z udziałem zarodników | zależnie od grupy: m.in. nasiona lub zarodniki |
Podsumowanie
Grzyby mogą wyglądać jak rośliny, ale ich biologia mówi coś zupełnie innego.
Nie mają chloroplastów, nie przeprowadzają fotosyntezy, inaczej zdobywają pożywienie, mają inną budowę ściany komórkowej, magazynują glikogen zamiast skrobi i często tworzą charakterystyczną sieć strzępek tworzącą grzybnię.
A do tego, z perspektywy ewolucyjnej, są bliżej spokrewnione ze zwierzętami niż z roślinami.
To właśnie takie pozornie proste pytania pokazują, jak bardzo świat grzybów różni się od tego, co widzimy na pierwszy rzut oka.
Im lepiej poznajemy grzybnię, strzępki, zarodniki i owocniki, tym wyraźniej widać, że grzyby tworzą własny, niezwykle fascynujący świat.
FAQ
Czy grzyby są roślinami?
Nie. Grzyby tworzą odrębne królestwo organizmów — Fungi. Nie przeprowadzają fotosyntezy i różnią się od roślin między innymi budową ściany komórkowej, sposobem odżywiania i substancją zapasową.
Czy grzyby są bliżej zwierząt czy roślin?
Pod względem ewolucyjnym grzyby są bliżej spokrewnione ze zwierzętami niż z roślinami. Nie oznacza to jednak, że są zwierzętami — stanowią własną grupę organizmów.
Dlaczego grzyby nie potrzebują światła do fotosyntezy?
Ponieważ nie przeprowadzają fotosyntezy. Nie mają chloroplastów ani chlorofilu, a związki organiczne pozyskują z otoczenia poprzez zewnętrzne trawienie i absorpcję.
Czy grzyby mają korzenie?
Nie. Grzyby mogą tworzyć rozbudowaną grzybnię złożoną ze strzępek, która wizualnie może przypominać system korzeniowy, ale nie jest korzeniem roślinnym.
Czy każdy grzyb ma kapelusz i trzon?
Nie. Kapelusz i trzon są charakterystyczne dla owocników niektórych grzybów. Wiele gatunków grzybów ma zupełnie inną postać, a część z nich jest jednokomórkowa, jak niektóre drożdże.
Czy grzyby mają chlorofil?
Nie. Grzyby nie mają chloroplastów ani chlorofilu i dlatego nie mogą przeprowadzać fotosyntezy.
Z czego zbudowana jest ściana komórkowa grzybów?
Ściana komórkowa grzybów zawiera między innymi chitynę i glukany. U roślin charakterystycznym składnikiem ściany komórkowej jest natomiast celuloza.
Zobacz także inne materiały w Centrum Wiedzy Growkit Poland →
