Psilocybe tampanensis

to jeden z najbardziej unikalnych i intrygujących gatunków w świecie mykologii. Choć w naturze został znaleziony zaledwie… raz, to dzięki laboratoryjnej kultywacji zyskał globalną sławę. Swoją potoczną nazwę – „Kamienie Filozoficzne” (Philosopher’s Stones) – zawdzięcza wyjątkowej zdolności do tworzenia twardych struktur podziemnych, zwanych sklerocjami.

​

​Steven Pollock odkrył ten gatunek w 1977 roku w pobliżu miasta Tampa na Florydzie. Pollock znalazł pojedynczy okaz rosnący na piaszczystej łące. Z tego jednego dzikiego owocnika pobrano zarodniki i wyizolowano grzybnię. Dała ona początek wszystkim kulturom laboratoryjnym Psilocybe tampanensis dostępnym obecnie na świecie. Mimo wielokrotnych prób, w naturze nie znaleziono już drugiego stanowiska tego grzyba.

Wizualnie owocniki Psilocybe tampanensis są dość delikatne i niepozorne, przypominając nieco inne małe grzyby łąkowe.

Kapelusz ma średnicę od 1 do 2,5 cm. Początkowo jest stożkowaty lub dzwonkowaty, z czasem lekko się wypłaszcza. Kolor zmienia się w zależności od wilgotności (jest higrofaniczny) – od intensywnego, żółtobrązowego lub fioletowobrązowego, gdy jest wilgotny, do jasnocynamonowego lub żółtawego, gdy wysycha.

​Blaszki są przyrośnięte do trzonu, dość gęste. Początkowo są jasnobrązowe, jednak w miarę dojrzewania zarodników ciemnieją, przybierając barwę ciemnofioletowo-brązową z jaśniejszymi ostrzami.

​Trzon jest również cienki, nitkowaty i giętki, o długości od 2 do 6 cm i grubości zaledwie 1-2 mm. Ma barwę zbliżoną do kapelusza (żółtawą do różowobrązowej). Jest pusty w środku, a u podstawy mogą być widoczne resztki białej lub fioletowawej grzybni.

​Miąższ bardzo cienki, o mącznym zapachu i smaku. Uszkodzony (podobnie jak u większości gatunków z tego rodzaju) wykazuje tendencję do wolnego sinienia na niebieskawo-zielony kolor, co jest wynikiem utleniania zawartych w nim związków.

Najbardziej charakterystyczną cechą Psilocybe tampanensis nie są jednak jego napowietrzne owocniki, ale zdolność do produkcji sklerocjów (często nazywanych w nomenklaturze anglojęzycznej truffles lub stones).

​Sklerocjum to zbita, twarda forma grzybni bogata w substancje zapasowe, która rozwija się pod ziemią. W naturze służy jako organ przetrwalnikowy pozwalający grzybowi przetrwać niesprzyjające warunki, takie jak susze czy pożary. W warunkach sztucznych (np. na sterylnym ziarnie growkitu) grzybnia tampanensis bardzo chętnie i obficie zawiązuje te struktury już po kilku tygodniach od szczepienia, bez konieczności inicjacji co czyni z niej wyjątkowego kandydata do obserwacji mykologicznej. Sklerocja mają nieregularny kształt, orzechową fakturę, ciemnobrązową lub żółtawą barwę i charakterystyczny, kwaskowato-orzechowy zapach.