Amanita muscaria – naukowe fakty o czerwonym kapeluszu, powszechnie znanym jako Muchomor czerwony, jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych grzybów na świecie, zarówno ze względu na swoje charakterystyczne, czerwono-białe ubarwienie, jak i wielowiekowe doniesienia o jego historycznym użyciu jako źródła substancji psychoaktywnych. Chociaż w kulturze masowej często występuje jako symbol grzyba trującego, współczesne badania naukowe skupiają się na związkach aktywnych obecnych w muchomorze, które mogą znaleźć zastosowanie w medycynie.

Kluczowe związki aktywne: kwas ibotenowy i muscymol

Dwa główne składniki aktywne obecne w Muchomorze czerwonym to kwas ibotenowy (znany także jako panteryna lub agaryna) oraz muscymol. Okazało się, że podczas procesów trawiennych w żołądku, kwas ibotenowy ulega dekarboksylacji, przekształcając się w muscymol – to właśnie ten związek jest odpowiedzialny za działanie psychoaktywne grzyba.

Muscymol i neuroprzekaźnik GABA

Najważniejszym odkryciem dotyczącym działania muscymolu jest jego strukturalne podobieństwo do kluczowego neuroprzekaźnika w mózgu, jakim jest GABA (kwas gamma-aminomasłowy). GABA pełni rolę neuroprzekaźnika hamującego, odpowiadającego za radzenie sobie ze stresem, relaks i odpoczynek.

Muscymol jest analogiem GABA, co oznacza, że może wiązać się z jego receptorami i działać jako ich agonista. Powoduje to podwyższenie poziomu serotoniny i acetylocholiny oraz obniżenie noradrenaliny. To właśnie mechanizmy działania na układ GABAergiczny otwierają drogę do badań nad potencjalnym wykorzystaniem muscymolu w leczeniu schorzeń mających swoje podłoże w tym systemie.

Niski profil toksyczności

Wbrew powszechnej opinii, toksyczność Muchomora czerwonego jest stosunkowo niska. Śmiertelne przypadki zatrucia są bardzo rzadkie i najczęściej wynikają z drastycznego przekroczenia dawki. Typowe objawy zatrucia obejmują nadwrażliwość na bodźce wzrokowe i słuchowe, zaburzenie percepcji czasu oraz senność. Co istotne, badania nie wykazały szkodliwości na organy wewnętrzne, a organizm oczyszcza się z substancji aktywnych w ciągu około 24 godzin.

Muscymol w badaniach nad chorobami neurologicznymi

Obecnie naukowcy badają wpływ muscymolu na szereg schorzeń związanych z dysfunkcją układu GABAergicznego:

​Choroba Parkinsona (ChP): Badania, w tym te prowadzone na Uniwersytecie Łotewskim, sugerują, że bardzo niskie dawki muscymolu (znacznie niższe niż te używane w starszych eksperymentach) mogą odgrywać rolę neuroprotekcyjną we wczesnych stadiach ChP. U szczurów z indukowanymi zaburzeniami pamięci, podawanie niskich dawek muscymolu odwracało te upośledzenia i wpływało pozytywnie na przestrzenne uczenie się i pamięć.

​Depresja lekooporna: Poprzez stymulację przyśrodkowych i bocznych jąder uzdeczki – niewielkiej części mózgu powiązanej z procesem podejmowania decyzji i stanami depresyjnymi – muscymol wykazał potencjał w łagodzeniu objawów. Badania na zwierzętach wykazały, że szczury wykazujące oporność na tradycyjne leczenie przeciwdepresyjne, po tygodniu stosowania muscymolu, osiągnęły znaczną poprawę w testach behawioralnych.

​Schizofrenia: Eksperymenty z lat 70. XX wieku wykazały, że podczas gdy wyższe dawki muscymolu nasilały dezorientację u pacjentów z przewlekłą schizofrenią, niższe dawki (poniżej 5 mg) powodowały działanie uspokajające. Pacjenci ci zgłaszali uczucie relaksu, zmniejszenie niepokoju oraz ulgę od psychotycznego myślenia.

​Ból neuropatyczny: Wstrzyknięcie muscymolu do kanału kręgowego zwierząt minimalizowało u nich odczuwanie bólu neuropatycznego, co sugeruje jego potencjał jako środka przeciwbólowego.

---

​Podsumowanie

Dekady badań nad Amanita muscaria jasno wskazują, że ten grzyb posiada związki bioaktywne, głównie muscymol, które mają silny wpływ na jeden z najważniejszych systemów neuroprzekaźnikowych w mózgu – układ GABAergiczny. Obecne dowody naukowe podkreślają, że dawka odgrywa kluczową rolę w działaniu muscymolu. Dalsze badania mogą ostatecznie umożliwić szersze, kontrolowane stosowanie tego związku w medycynie, zmieniając Muchomora czerwonego z ikony grzyba trującego w cenne źródło potencjalnych leków na wiele schorzeń.

​Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Informacje w nim zawarte nie zastępują profesjonalnej porady lekarskiej.